Gramatyka-jezyka-francuskiego

Gramatyka języka francuskiego

Rodzajnik [edytuj]

Rodzajnik w języku francuskim podobnie jak w polskim występuje w dwóch rodzajach: męski i żeński, a także jego liczbę pojedynczą i mnogą. Wyróżniamy dwa typy rodzajników: określone i nieokreślone.

Liczba pojedyńcza:
- rodzaj męski: un - rodzajnik nieokreślony; le (l') - rodzajnik określony
- rodzaj żeński: une - rodzajnik nieokreślony; la (l') - rodzajnik określony
Liczba mnoga: (nie ma rozróżniania na rodzaje)
- des - rodzajnik nieokreślony
- les - rodzajnik określony

Rodzajniki ściągnięte to połączenia rodzajnika określonego le i les z przyimkami à i de:

à + le = au
à + les = aux
de + le = du
de + les = des

Rodzajnik określony używany jest wówczas, gdy stojący po nim rzeczownik oznacza rzeczy (osoby), które są powszechnie znane, jednoznacznie określone lub o których była już mowa.

Po przeczeniu rodzajnik określony nie zmienia swojej formy.

Rodzajnika określonego używa się przed:

nazwami kontynentów, państw, duzych wysp i regionów,
nazwiskami oznaczającymi rodzinę lub kilku jej przedstawicieli,
rzeczownikami oznaczającymi części ciała,
nazwami dni tygodnia,
nazwami świąt kościelnych,
określeniami gatunków oraz nazwami surowców.

Rodzajników nieokreślonych używamy wówczas, gdy stojący po nim rzeczownik oznacza bliżej nieokreslone rzeczy (osoby).

W zdaniu przeczącym , po ne ... pas zamiast rodzajnika określonego stosuje sie przyimek de:

Pierre a une voiture. Pierre n'a pas de voiture.

W zdaniach przeczących z użyciem czasownika être (być) rodzajnik nieokreślony nie zmienia swej postaci.

Rodzajnik cząstkowy ma następujące formy:

rodzaj żeński: de la (de l')
rodzaj męski: du (de l')
liczba mnoga: des

Używa się go przed:

rzeczownikami oznaczającymi nieokreślone ilości lub rzeczy, których nie można policzyć,
rzeczownikami będącymi nazwami pojęć abstrakcyjnych,
faire + rodzajnik cząstkowy + nazwa czynności,

Czasownik [edytuj]

Czasowniki określają nam czynność jaka jest wykonywana, w języku francuskim wyróżniamy 3 grupy czasowników:

czasowniki zakończone na -ER w bezokoliczniku np.: regarder, rester, détester
czasowniki, które kończą się na -GER np. changer, manger, nager, partager, ranger; w tych czasownikach po -g musi wystąpić e. A to dlatego, że -e nieme a także -i powoduje wymowę -g jako [ż]
czasowniki, które kończą się na -CER. np. commencer, placer, avancer, lancer; -e przechodzi w -è. Zmiana ta następuje przed e niemym
czasowniki takie jak appeler i jeter, które przed e niemym podwajają l - ll lub t - tt
czasowniki takie jak payer, essayer, balayer w których przed e niemym, y zamienia się na i

Czasowniki modalne [edytuj]

Les verbes modaux czyli czasowniki modalne należą do grupy czasowników wyrażających przyzwolenie, konieczność, możliwość itd... Czasowników tych jest tylko 4, a odmiana ich jest nieregularna. Należą tutaj:

devoir (musieć)
vouloir (chcieć)
pouvoir (móc)
savoir (wiedzieć, umieć, potrafić)

Czasowniki zwrotne [edytuj]

Les verbes pronominaux, czyli czasowniki zwrotne stanowią odrębną grupę czasowników. Ich odmiana od zaimka zwrotnego, który znajduje się przed czasownikiem i który dostosowuje się do danej osoby. Zaliczany do tej grupy:

se laver (myć się)
se réveiller (budzić się)
se maquiller (malować się)
se lever (wstawać)
se vetir (ubierać się)
s'occuper (zajmować się)
s'appeler (nazywać się)
se tapir (przycupnąć)
se souvenir (pamiętać, przypominać sobie)

Przykłady:

J'habite loin de chez mes parents, nous nous voyons une fois par mois. -> Mieszkam daleko od moich rodziców, widujemy się raz na miesiąc.
Ils se promènent tous les jours. -> Oni spacerują każdego dnia.

Czasy [edytuj]

Le Présent - czas teraźniejszy [edytuj]

Le présent, czas teraźniejszy, opisuje:

zdarzenia mające miejsce obecnie, w tej chwili, punktowe lub rozciągnięte w czasie:
Je nage. - |Pływam. (zdarzenie rozciągnięte w czasie)
La porte claque. - |Drzwi]] trzasnęły. (zdarzenie punktowe)
prawdy ogólne:
La Terre tourne autour du Soleil. - Ziemia obiega Słońce.
zdarzenia przeszłe:
Louis XIV meurt en 1715. - Ludwik XIV umiera w roku 1715.
Może odnosić się do przyszłości:
Il est dix heures. Il rentre à midi. - Jest godzina dziesiąta. On wraca w południe.

Le Passé Récent - czas przeszły niedawny [edytuj]

Czas wyrażający przeszłość niedawną, opisujący wydarzenia, które dopiero co miały miejsce.
Tłumaczy się go: właśnie co, dopiero co, niedawno, przed chwilą, przed momentem.
Czas ten tworzymy dodając do formy osobowej czasownika venir bezokolicznik poprzedzony 'de':

Schemat: VENIR + DE + BEZOKOLICZNIK

Zdanie twierdzące:

Je viens de rentrer chez moi. - Właśnie wróciłem do siebie.

Zdanie przeczące:

Tu ne viens pas de parler avec lui. - Właśnie z nim nie rozmawiałeś/aś.

Z czasownikiem zwrotnym:

Il vient de se promener. - Dopiero co się przechadzał.

Z czasownikiem zwrotnym w formie przeczącej:

Nous ne venons pas de nous rappeler. - Nie udało nam się (przed momentem) przypomnieć.

W pytaniu:

Vous venez de le dire? - Powiedzieliscie to przed chwilą?
Venez-vous de le dire? - Powiedzieliście to przed chwilą?

Zdanie przeczące w formie pytającej:

Ne viennent-ils pas de vendre leur maison? - Czy nie sprzedali niedawno swojego domu?

L'imparfait - czas przeszły prosty niedokonany [edytuj]

Czas przeszły niedokonany, służy do:

opisywania (krajobrazów, pogody, osób, stanów, uczuć, obyczajów, przyzwyczajeń, tadycji)
Je me promenais le long de la mer, j'écoutais le bruit des vagues, le soleil brillait, je me sentais heureux. - Spacerowałem brzegiem morza, słuchałem szumu fal, słońce świeciło, czułem się szczęśliwy.
Les Romains organisaient le grand nombre de fêtes religieux. - Rzymianie organizowali wiele świąt religijnych.
wyrażania czynności regularnie powtarzających się w przeszłości
Chaque jour je me baignais dans la mer qui était très chaude. - Każdego dnia kąpałem się w morzu, które było bardzo ciepłe.
Czas ten jest tłem dla innej czynności przeszłej
Quand je me baignais, le téléphone a sonné. - Kiedy się kąpałem, zadzwonił telefon.

Budowa czasu:
Schemat: Czasownik w 1 os.lm. czasu teraźniejszego, bez końcówki -ons, + ais, ais, ait, ions, iez, aient
Na przykład:
regarder -> nous regardons -> regard -> je regardais/tu regardais/il regardait/noud regardions/vous regardiez/ils regardaient

W przypadku niektórych czasowników, aby zachować wymowę bezokolicznika, możliwa jest jedna z dwóch zmian ortograficznych:

czasowniki zakończone na -ger, będą miały końcówki -eais, eais, eait, ions, iez, eaient. Jest to konieczne, aby zachować dźwięk [ʒ] (gdyby po 'g' następowało od razu 'a' wymawialibyśmy normalne [g]). Na przykład:
je mangeais, tu mangeais, il mangeait, nous mangions, vous mangiez, ils mangeaient
czasowniki zakończone na -cer. W tym przypadku, aby zachować dźwięk [s] bezokolicznika, a nie dopuścić do wymowy [k] (gdyby po c było a), stosuje się zapis 'ç' zamiast 'c' (oprócz 1 i 2 os.lm.). Na przykład:
je lançais, tu lançais, il lançait, nous lancions, vous lanciez, ils lançaient

Przeczenie: Je n'allais pas.
Pytanie: J'allais? / Allais-je?
Pytanie przeczące: Je n'allais pas? / N'allais-je pas?

Le Passé Composé - czas przeszły złożony dokonany [edytuj]

Czas ten jest niejako przeciwieństwem czasu l'imparfait. Służy:

do wyrażania czynności dokonanych, punktowych:
Quand elle rentrait l'orage a éclaté. - Kiedy wracała rozpętała się burza.
do wyrażania zdarzeń o ograniczonej długości trwania:
J'ai été absent entre le 5 et le 17 mai. - być|Była nieobecny|nieobecna pomiędzy 5 a 12 maja.
do wyrażania kilku następujących po sobie zdarzeń:
Je suis sorti, j'ai fermé la porte, je suis descendu dans la rue où j'ai pris le taxi - Wyszedłem, zamknąłem drzwi, zszedłem na ulicę gdzie wsiadłem do taksówki.
do wyrażania czynności wcześniejszej w stosunku do czynności teraźniejszej (następstwo czasów):
J'écoute un disc que j'ai acheté hier. - Słucham płyty którą kupiłem wczoraj.

Budowa czasu:
Schemat: avoir/être + participe passé
Czasownik posiłkowy avoir lub être w formach osobowych + participe passé (imiesłów czasu przeszłego).

Dla większości czasowników czasownikiem posiłkowym jest czasownik AVOIR. Na przykład:

CHANTER -> J'ai chanté, Tu as chanté, Il a chanté, Nous avons chanté, Vous avez chanté, Ils ont chanté
AIMER -> J'ai aimé, Tu as aimé, Il a aimé, Nous avons aimé, Vous avez aimé, Ils ont aimé
W przeczeniu: Je n'ai pas aimé, Tu n'as pas aimé, Il n'a pas aimé, etc.
Pytanie: J'ai aimé? Tu as aimé?, etc. (intonacja); Ai-je aimé? As-tu aimé?, etc. (inwersja)
Pytanie przeczące: Je n'ai pas aimé? Tu n'as pas aimé?, etc. (intonacja); N'ai-je pas aimé? N'as-tu pas aimé?, etc. (inwersja)

Czasowniki zwrotne tworzy się z czasownikiem posiłkowym ETRE. Participe passé jest wtedy odmienny i uzgadnia się z podmiotem (do rodzaju żeńskiego dopisujemy -e, do liczby mnogiej -s, do rodzaju żeńskiego liczby mnogiej -es). Na przykład:

SE LAVER -> Je me suis lavé(e), Tu t'es lavé(e), Il s'est lavé, Elle s'est lavée, Nous nous avons lavé(e)s, Vous vous avez lavé(e)s, Ils se sont lavés, Elles se sont lavées
Przeczenie: Je ne me suis pas lavé(e), Tu ne t'es pas lavé(e), ect.
Pytanie: Je me suis lavé(e)? Tu t'es lavé(e)?, ect. (intonacja); Me suis-je lavé(e)?, T'as-tu lavé(e)?, ect. (inwersja)
Pytanie przeczące: Je ne me suis pas lavé(e)?, Tu ne t'es pas lavé(e)?, etc. (intonacja); Ne me suis-je pas lavé(e)?, Ne t'es-tu pas lavé(e)?, etc.

Istnieje ponadto kilka czasowników "ruchu" - tworzy się je również z czasownikiem posiłkowym ETRE, a zatem także i participe passé jest odmienny i uzgadnia się z podmiotem. Do czasowników "ruchu" należą między innymi: naître, aller, monter, arriver, venir, entrer, passer, rester, partir, sortir, descendre, tomber, mourir, retourner. Na przykład:

Je suis sorti(e), Tu es sorti(e), Il est sorti, Elle est sortie, Nous sommes sorti(e)s, Vous êtes sorti(e)s, Ils sont sortis, Elles sont sorties.
Przeczenie: Je ne suis pas sorti(e), Tu n'es pas sorti(e), etc.
Pytanie: Je suis sorti(e)?, Tu es sorti(e)?, etc. (intonacja); Suis-je sorti(e)?, Es-tu sorti(e)?, etc. (inwersja)
Pytanie przeczące: Je ne suis pas sorti(e)?, Tu ne t'es pas sorti(e)?, etc. (intonacja); Ne suis-je pas sorti(e)?, N'es-tu pas sorti(e)?, etc. (inwersja)

Tworzenie participe passé (imiesłów czasu przeszłego):

Dla czasowników pierwszej grupy (zakończonych na -er), participe passé tworzymy dodając w miejsce końcówki -er, końcówkę -é. Na przykład: chanter -> chanté, manger -> mangé.
Pozostałe participe'y passé są nieregularne. Na przykład: prendre -> pris, comprendre -> compris, apprendre -> appris, faire -> fait, voir -> vu, savoir -> su, devoir -> dû, lire -> lu, avoir -> eu, finir -> fini, être -> été, etc.

Le Plus-que-parfait - czas zaprzeszły [edytuj]

Jest czasem zaprzeszłym, oznacza czynności, które miały miejsce przed inną czynnością przeszłą już zakończoną (najczęściej czynność ta jest wyrażona w passé composé lub w imparfait). Plus-que-parfait jest czasem złożonym i składa się z czasownika posiłkowego être lub avoir, który odmieniamy w imparfait, a także z participe passé czasownika głównego. Budowa czasu:
Schemat: osoba + être lub avoir(odmienione w imparfait) + participe passé czasownika głównego
.

Przykład:

Quand nous sommes venus au cinéma le film avait déjà commencé. -> Kiedy przyszliśmy do kina film się już zaczął.

Futur Proche [edytuj]

Czas futur proche jest czasem przyszłym stosowanym do mówienia o czynnościach, które będą miały miejsce w bardzo bliskiej przyszłości, czyli zaraz, a więc co do których jesteśmy naprawdę pewni, że się wydarzą.

osoba + aller + bezokolicznik

Czas futur proche tworzymy przez odmianę, w czasie teraźniejszym, czasownika aller (który w futur proche staje się czasownikiem posiłkowym), a następnie dorzucamy bezokolicznik czasownika wyrażającego czynność. Odmiana czasownika wygląda następująco:

	Singulier (liczba pojedyncza)	Pluriel (liczba mnoga)
1 osoba	je vais	nous allons
2 osoba	tu vas	vous allez
3 osoba	il/elle/on va	ils/elles vont

Aller jest czasownikiem nieregularnym, który w codziennym użyciu oznacza iść, jechać. Natomiast w czasie futur proche pełni wyłącznie funkcję czasownika posiłkowego, którego nie tłumaczymy.

Przykłady:

Je vais manger.-> Będę jeść.
Ce soir tu ne vas pas regarder la télé. -> Dziś wieczorem nie będziesz oglądać telewizji.

Futur Simple [edytuj]

Czas ten stosujemy aby wyrazić czynności, które zostaną wykonane, lub też nie, w jakimś momencie w przyszłości np. za chwilę, jutro, później, za dwa dni itd. Po drugie, futur simple używamy również po wyrażeniach czasowych takich jak: quand, lorsque (kiedy), dès que (w momencie kiedy), aussitôt que jak tylko), jeśli dana czynność będzie wykonywana w przyszłości.

Czas futur simple tworzy się przez dodanie do bezokolicznika następujących końcówek:

	Singulier (liczba pojedyncza)	Pluriel (liczba mnoga)
1 osoba	je -ai	nous -ons
2 osoba	tu -as	vous -ez
3 osoba	il/elle/on -a	ils/elles -ont

Czasowniki I i II grupy, czyli te zakończone na: -er, -ir dopisujemy podane wyżej końcówki np.: arriver - j'arriverai -> przyjdę; dormir - nous dormirons -> będzimy spali.

Czasowniki zakończone na -re, odrzucamy "e" i dopisujemy odpowiednie końcówki jak np.: vivre - nous vivrons -> będziemy żyli.

Nieregularne formy czasowników w czasie futur simple:
- avoir (mieć) -> j'aurai
- savoir (wiedzieć/potrafić) -> je saurai
- faire (robić) -> je ferai
- être (być) -> je serai
- aller (jechać/iść) -> j'irai
- acquérir (nabywać/zdobywać) -> j'acquérrai
- voir (widzieć) -> je verrai
- courir (biegać) -> je courrai
- venir (przyjeżdżać/przychodzić) -> je viendrai
- mourir (umierać) -> je mourrai
- devoir (musieć) -> je devrai
- envoyer (wysyłać) -> j'enverrai
- pouvoir (móc) -> je pourrai
- vouloir (chcieć) -> je voudrai
- tenir (trzymać) -> je tiendrai
- recevoir (otrzymywać) -> je recevrai
- cueillir (zbierać) -> je cueillerai

Przykłady:

J'aurai dix-huit ans dans six semaines. ->Za sześć tygodni skończę 18 lat.
Je ne partirai pas cette année en France. ->Nie wyjadę do Francji w tym roku.

Futur antérieur [edytuj]

Czas futur antérieur jest czasem przyszłym uprzednim. Czas futur antérieur składa się z czasownika posiłkowego avoir lub être, który odmieniamy w czasie futur simple, oraz z participe passé czasownika właściwego.

osoba + être lub avoir (odmienione w futur simple) + participe passé

Przykład: